Huur- en deelmodellen worden vaak naar voren geschoven als een duurzaam alternatief voor traditionele aankoop. De redenering lijkt eenvoudig: als meerdere mensen hetzelfde product gebruiken, daalt de milieu-impact per gebruiker en vermijden we onderbenutting. Maar geldt dit principe voor alle producten? Wat met transport, onderhoud of het aanhouden van voorraad om het huurmodel mogelijk te maken? Zijn er perverse effecten om rekening mee te houden en wat doet een intensiever productgebruik met de milieuprestaties in zijn geheel? Om een antwoord te bieden op deze vragen analyseerde VITO, als onderzoekspartner binnen de Green Deal Huren en Delen, zeven concrete cases uit het Green Deal netwerk. Om de resultaten zo representatief en breed toepasbaar mogelijk te maken, werd er gekozen voor een grote verscheidenheid in model- en productconfiguraties. Uit de analyses kwamen vijf leerlessen naar voren die richting geven aan iedereen die met huur- of deelsystemen aan de slag wil.
Leerles 1
Zet in op huren en delen van producten met een hoge productie-impact en lage gebruiksintensiteit
De milieu-impact van een product doorheen zijn levenscyclus wordt in veel gevallen voornamelijk bepaald door de productiefase, vooral wanneer producten slechts beperkt worden gebruikt. In huur- en deelsystemen verschuift dit evenwicht: het relatieve aandeel van de gebruiksfase neemt toe in de totale milieu-impact, al worden er vaak milieuwinsten geboekt op het geheel. De uitgevoerde analyses bevestigen dat huren en delen in het bijzonder relevant is voor producten met een hoge productie-impact, aangezien deze impact kan worden verspreid over meerdere gebruikers en gebruikscycli. Tegelijkertijd tonen gevoeligheidsanalyses aan dat het maximaliseren van de gebruiksintensiteit een cruciale voorwaarde is om de beoogde milieuvoordelen te realiseren. Voor producten die een hoge impact genereren tijdens de gebruiksfase (bijvoorbeeld door gebruik van benzine of elektriciteit) in verhouding tot de productiefase, is het nog steeds van belang om onderbenutting tegen te gaan maar zijn de milieuvoordelen van een huur- of deelmodel niet gegarandeerd.
Leerles 2
Beperk en optimaliseer het klantentransport voor huur-/deelsystemen met korte gebruikscycli, en/of zorg voor een lokaal aanbod
Een huur- of deelmodel kan aanzienlijke voordelen opleveren op het vlak van grondstoffengebruik, aangezien minder producten nodig zijn om aan de totale gebruikersvraag te voldoen. Voor de impact op klimaatverandering ligt de situatie genuanceerder. Wanneer producten frequent worden gehuurd of gedeeld voor korte gebruiksperiodes, kan het transport van en naar de afhaallocatie – zeker wanneer dit met de (benzine)wagen gebeurt – de klimaatwinst door lagere productieaantallen teniet doen. Om milieuvoordelen te garanderen, is het daarom essentieel om het transport te optimaliseren, bijvoorbeeld door alternatieve, duurzame vervoersmodi te stimuleren of het huur-/deelsysteem zo lokaal mogelijk te organiseren.
Leerles 3
Laat je niet afremmen door de modaliteiten van het huurmodel, deze hebben weinig invloed op het milieuresultaat
Wanneer producten op frequente basis worden verhuurd/uitgeleend, blijken aspecten als seizoensgebonden verhuur en het aanhouden van voorraadniveaus niet sterk bij te dragen aan de milieuprestaties van de geanalyseerde huur- en deelsystemen. De gebruiksfase weegt immers vaak zwaarder door in de milieuresultaten. Op basis van de uitgevoerde analyses vormen deze elementen dan ook geen significant milieurisico en kunnen ze niet beschouwd worden als een knelpunt voor huur- en deelsystemen.
Leerles 4
Organiseer het huur-deelsysteem al vanaf de ontwerp- of inkoopfase op efficiënt onderhoud en herstel, als sleutel tot langere levensduur
In een traditioneel aankoopscenario blijven onderhoud en herstel vaak beperkt. Huur- en deelsystemen daarentegen bieden uitgelezen kansen om actief in te zetten op schoonmaak, onderhoud en herstellingen, met als doel de levensduur van producten te verlengen. Bij voorkeur worden deze activiteiten uitgevoerd op de locatie van verhuur, om bijkomend transport en bijhorende milieu-impact te vermijden. Het is bovendien aan te bevelen om te kiezen voor kwalitatieve producten die ontworpen zijn met het oog op herstelbaarheid en langdurig gebruik, om deze activiteiten zo efficiënt mogelijk te kunnen uitvoeren.
Leerles 5
Bekijk het bredere plaatje, soms zijn milieuvoordelen eerder indirect aanwezig
Een huur- of deelmodel kan gebruikers toegang bieden tot nieuwe en/of milieuvriendelijkere producten die anders moeilijk toegankelijk zijn, bijvoorbeeld omdat ze duurder zijn in aankoop of nog onvoldoende bekend en vertrouwd bij het brede publiek. Daarnaast kan een huur- of deelsysteem dienen als een laagdrempelige manier om producten uit te proberen alvorens tot een eventuele aankoop over te gaan. Dit vermindert het risico op miskopen en onderbenutting, en draagt zo bij aan een efficiënter gebruik van materialen en producten.
Conclusie
Huur- en deelmodellen bieden een reëel milieupotentieel, maar enkel onder de juiste voorwaarden. Een goed ontworpen systeem verhoogt de gebruiksintensiteit, beperkt transport, en investeert in onderhoud en kwaliteit. Dit steeds zonder de aard van het product en de bredere context uit het oog te verliezen. Bovenstaande aandachtspunten indachtig, kunnen huur- en deelsystemen de beoogde milieuvoordelen absoluut waarmaken en zo bijdragen aan een meer circulaire economie.
Beperkingen van de analyse
De studie biedt waardevolle inzichten, maar enkele beperkingen zijn belangrijk om te vermelden:
- Beperkt aantal cases: De analyse is gebaseerd op een beperkt aantal casestudies, waardoor de resultaten niet zonder meer kunnen worden veralgemeend.
- Afhankelijkheid van het referentiescenario: De resultaten zijn sterk afhankelijk van de aannames binnen het gekozen referentiescenario (= aankoopscenario). Deze aannames zijn niet altijd eenduidig te bepalen en konden slechts in beperkte mate gedetailleerd worden gemodelleerd.
- Beschikbaarheid en kwaliteit van inputdata: De nauwkeurigheid van de milieu-impactanalyse wordt in belangrijke mate bepaald door de beschikbaarheid van case-specifieke gegevens. Hoewel er doorgaans voldoende data beschikbaar is over de kenmerken van het huur- of deelsysteem, geldt dit minder voor productinformatie. Door het ontbreken van gedetailleerde materiaallijsten moesten benaderingen worden gebruikt om de productie-impact in te schatten.
- Geen gestandaardiseerde LCA: De uitgevoerde modellering volgt geen volledig gestandaardiseerde LCA-analyse conform ISO-normen en enkel de impactcategorieën klimaatverandering en grondstoffengebruik werden in rekening genomen.
Vragen?
Wil je meer weten over de achterliggende analyses, modellering en inzichten van VITO die aan deze leerlessen ten grondslag liggen? Aarzel niet om ons te contacteren:- Anse Smeets: anse.smeets@vito.be
- Astrid Stalmans: astrid.stalmans@vito.be
